Văn hóaVăn hóa gia đình

VĂN HÓA ỨNG XỬ GIA ĐÌNH CỦA NGƯỜI VIỆT VÀ NGƯỜI MỸ QUA TỤC NGỮ

Cập nhật: 16/06/2017

Trong những thập kỷ gần đây, việc nghiên cứu tục ngữ để tìm hiểu văn hóa dân tộc đã phát triển nhanh chóng. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào so sánh văn hóa ứng xử của người Mỹ và người Việt qua cứ liệu tục ngữ. Về nguồn tư liệu, chúng tôi lấy từ bộ sưu tập Tục ngữ (gồm 4 quyển) trong bộ Tinh hoa văn học dân gian người Việt (2009) của Viện Nghiên cứu Văn hóa do Nguyễn Xuân Kính chủ biên để khảo sát văn hóa ứng xử của người Việt. Bộ sưu tập này gồm 16.098 câu tục ngữ Việt. Về tục ngữ Mỹ, chúng tôi dựa theo quyển sách A Dictionary of American Proverbs do Wolfgang Mieder, Stewart A. Kingsbury, Kelsie B. Harder biên tập để tìm hiểu văn hóa ứng xử của người Mỹ. Bộ Tự điển tục ngữ Mỹ này gồm 15.000 câu tục ngữ Mỹ và các biến thể, được xuất bản tại Mỹ năm 1996. Tiếp cận từ góc nhìn văn hóa học, chúng tôi xem tục ngữ như công cụ, ngữ liệu chứ không phải là đối tượng nghiên cứu. Công cụ này được khai thác theo khía cạnh văn hóa nhằm phục vụ cho mục đích nghiên cứu trực tiếp là tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt về văn hóa ứng xử trong quan hệ gia đình của người Việt, người Mỹ, từ đó góp phần tìm hiểu đặc trưng văn hóa dân tộc.

KẾT HỢP GIÁ TRỊ TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Cập nhật: 15/06/2017

Xây dựng gia đình là một trong những nhiệm vụ chiến lược của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Đảng và Nhà nước khẳng định, xây dựng gia đình mới phải trên cơ sở kế thừa, giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam gắn liền với việc xây dựng những giá trị tiên tiến của gia đình trong xã hội phát triển (1). Do đó, nhận thức sâu sắc vấn đề này là hết sức cần thiết cả về mặt lý luận cũng như thực tiễn trong công tác xây dựng gia đình ở Việt Nam hiện nay.

NHỮNG CHUYỂN ĐỔI CỦA GIA ĐÌNH ĐÔ THỊ TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

Cập nhật: 19/05/2017

Gia đình là một nhóm xã hội, mà ở đó các thành viên liên kết với nhau bằng các mối quan hệ: hôn nhân giữa vợ và chồng, huyết thống giữa ông bà và các cháu, giữa cha mẹ và con cái, giữa các anh chị em, được pháp luật thừa nhận và bảo vệ. Gia đình là tế bào của xã hội, nói cách khác gia đình là một thiết chế xã hội thiết yếu, cơ bản của cuộc sống loài người. Tùy theo điều kiện cư trú, làm ăn, xu hướng tư tưởng, tôn giáo, truyền thống văn hóa… mà mỗi dân tộc dành cho gia đình những vị trí khác nhau. Gia đình truyền thống đề cao những chức năng quan trọng như: sinh sản, kinh tế, giáo dục, tâm lý tình cảm, bảo vệ, chăm sóc sức khỏe…

VAI TRÒ CỦA NGƯỜI MẸ XTIÊNG TRONG VIỆC GIÁO DỤC CON CÁI

Cập nhật: 17/05/2017

Người Xtiêng tại Thiện Hưng, Bù Đốp, Bình Phước là cộng đồng hình thành từ lâu đời và trải qua nhiều giai đoạn lịch sử. Người Xtiêng tại đây theo chế độ mẫu hệ, cư trú tại nhà vợ sau hôn nhân, vai trò của ông cậu rất quan trọng, con gái được thừa kế tài sản. Chính sách Nhà nước, đạo Tin lành, giao lưu tiếp biến văn hóa với người Kinh đã tác động mạnh đến đời sống văn hóa, tinh thần, quan niệm của người Xtiêng, đặc biệt là vai trò của người phụ nữ trong gia đình và xã hội. Thông qua việc mô tả và phân tích vai trò người phụ nữ trong gia đình mà đặc biệt là việc giáo dục con cái sẽ thể hiện phần nào sự thay đổi về vị thế của người phụ nữ trong bối cảnh hiện nay.

LỄ CƯỚI Ở HÀ NỘI, QUÁ TRÌNH VẬN ĐỘNG VÀ PHÁT TRIỂN

Cập nhật: 16/05/2017

Trong văn hóa truyền thống của người Việt nói chung và người Hà Nội nói riêng, lễ cưới là một sự kiện trọng đại, đánh dấu sự khởi đầu cho cuộc sống hôn nhân, gia đình, lưu giữ những giá trị, chuẩn mực văn hóa của dân tộc. Hiện nay, lễ cưới không nằm ngoài quy luật vận động của đời sống xã hội, nội hàm của nó đã có nhiều biến đổi, thể hiện sự thích ứng, linh hoạt của con người trước thời cuộc. Trong bài viết, chúng tôi đi sâu tìm hiểu sự biến đổi trong lễ cưới của người Hà Nội thông qua việc khảo sát các nghi thức: lễ chạm ngõ, ăn hỏi, xin dâu, đón dâu, tổ chức tiệc cưới, thực hiện nghi thức pháp lý, đặc biệt là nhìn nhận về sự xuất hiện của những nghi thức mới.

BIẾN ĐỔI NGHI LỄ TRONG GIA ĐÌNH NGƯỜI TÀY Ở CAO BẰNG

Cập nhật: 14/04/2017

Các nghi lễ trong gia đình của người Tày ở Cao Bằng đã có những biến đổi nhất định, thể hiện ở một số khía cạnh khác nhau, cả về nội dung lẫn hình thức. Tuy nhiên, những bản xa trung tâm huyện lỵ, ít chịu ảnh hưởng của lối sống đô thị hơn thì sự biến đổi có tốc độ chậm hơn các bản gần kề huyện. Những biến đổi về nghi lễ trong gia đình của người Tày ở Cao Bằng diễn ra bởi nhiều nguyên nhân, sự cộng cư lâu đời đã tạo nên sự giao lưu, ảnh hưởng văn hóa giữa các tộc người, sự vay mượn các yếu tố văn hóa của nhau để làm phong phú thêm bản sắc văn hóa tộc người mình. Nói về việc giao thoa, tiếp biến văn hóa thì người Tày ở Cao Bằng cũng chịu ảnh hưởng nhiều từ văn hóa của người Kinh.

TÁC ĐỘNG CỦA ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN CƠ CẤU GIA ĐÌNH Ở NGƯ LỘC, HẬU LỘC, THANH HÓA

Cập nhật: 27/03/2017

Là làng ven biển điển hình của xứ Thanh với cơ cấu tổ chức xã hội truyền thống và sự phong phú đa dạng của hệ thống tôn giáo, tín ngưỡng, văn hóa mang đậm chất biển, Ngư Lộc cũng được biết đến là xã có diện tích nhỏ nhất tỉnh (0,46 km² , dân số đông và mật độ dân số cao nhất cả nước (115 người/km²), tỷ lệ đói nghèo cao (42% hộ nghèo), tỷ lệ chênh lệch giới tính cao nhất (2/3 là nữ). Cùng với các hiểm họa môi trường như bão lũ, xói lở bờ biển, ô nhiễm… là sự suy kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên ven bờ do đánh bắt, khai thác thiếu hợp lý; sự mất cân đối cơ cấu dân số trong khi diện tích đất định cư ngày càng bị thu hẹp; trình độ dân trí thấp; các thể chế chính sách quản lý còn chưa hiệu quả… Trong bối cảnh phát triển kinh tế xã hội theo hướng đô thị hóa, gia đình ở Ngư Lộc đang có những sự thay đổi trên nhiều bình diện, trong đó nổi bật nhất là biến đổi cơ cấu gia đình và biến đổi vai trò của giới trong đời sống gia đình.

TẬP QUÁN HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI DAO QUẦN CHẸT Ở BA VÌ

Cập nhật: 17/03/2017

Ba Vì, Hà Nội là nơi cư trú tập trung của hơn 2000 người Dao Quần Chẹt. Mặc dù có điều kiện sinh sống đặc biệt hơn so với đồng tộc ở những địa phương khác nhưng họ vẫn giữ cho mình những nét văn hóa độc đáo, trong đó có hôn nhân. Đây là một bước ngoặt quan trọng, là sự chuyển đổi sâu sắc trong cuộc sống của mỗi cá nhân. Trong hôn nhân, những nghi lễ được thực hiện nhằm mục đích công nhận cuộc sống vợ chồng, để đôi nam nữ bắt đầu một cuộc sống mới. Vì vậy, nó được quy định nghiêm ngặt bởi những nguyên tắc, chuẩn mực của cộng đồng. Qua những phong tục, tập quán đó, bản sắc văn hóa của người Dao được thể hiện đậm nét.

BIẾN ĐỔI TRONG NGHI LỄ CƯỚI HỎI CỦA NGƯỜI RAGLAI

Cập nhật: 23/02/2017

Raglai là tộc người thiểu số theo thiết chế mẫu hệ, phân bố ở vùng miền núi các tỉnh Nam Trung Bộ, chủ yếu ở Khánh Hòa, Ninh Thuận, với hơn 122.245 người, chiếm 0,14% tổng dân số cả nước, là tộc người đông dân thứ hai sau người Việt ở Khánh Hòa. Người Raglai từ bao đời luôn xem hôn nhân là việc quan trọng, đại sự trong đời người, nền tảng của việc duy trì nòi giống, hạnh phúc gia đình. Họ có những tập tục, nghi lễ cưới hỏi mang nét đặc trưng riêng, góp phần tạo nên bức tranh văn hóa rực rỡ của dân tộc Raglai.

BIẾN ĐỔI QUAN NIỆM HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI TÀY Ở CAO LỘC, LẠNG SƠN

Cập nhật: 18/01/2017

Những biến đổi trong quan niệm hôn nhân của người Tày ở huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn diễn ra trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Sự biến đổi này chưa làm mất đi các giá trị văn hóa tộc người nhưng có những ảnh hưởng, tác động sâu sắc theo cả hai khía cạnh: tích cực và tiêu cực. Bài viết đi sâu phân tích quá trình biến đổi trong quan niệm về hôn nhân cũng như các nội dung cụ thể của nó qua số liệu điều tra, điền dã thực tế tại 3 thôn: Bản Vàng (xã Cao Lâu), Bắc Đông II (xã Gia Cát) và Khối 5 (thị trấn Cao Lộc), huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn, trong thời gian từ 2011 - 2015.

QUY TẮC ỨNG XỬ TRONG DÂN CA ĐÁM CƯỚI CỦA NGƯỜI TÀY

Cập nhật: 17/01/2017

Lễ cưới của người Tày là dịp thử tài ứng xử qua thơ văn, thể hiện sự trân trọng của nhà trai đối với nhà gái. Khi nhà trai đón được cô dâu, họ phải trải qua nhiều thử thách khác nhau. Những cuộc so tài, thử trí bằng dân ca trong đám cưới người Tày ở Văn Yên, Yên Bái vừa mang tính sinh hoạt, vừa là hình thức nghi lễ, được diễn ra theo trình tự thời gian, từ khi đoàn nhà trai đặt chân tới nhà gái thực hành nghi thức cưới xin đến lúc kết thúc xin phép đón dâu về. Tất cả các nghi thức cưới được diễn ra song hành, lồng kết cùng các bài hát dân ca hay còn gọi là dân ca đám cưới.

PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA GIA ĐÌNH TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

Cập nhật: 19/12/2016

Những giá trị văn hóa truyền thống gia đình Việt Nam đã thấm sâu, quện chặt vào trong huyết quản của mỗi thành viên trong gia đình, trở thành sức mạnh vật chất, tinh thần to lớn để cho dân tộc ta vượt qua muôn vàn khó khăn, gian khổ, hy sinh làm nên những chiến thắng lừng lẫy, ghi tên Việt Nam lên bản đồ thế giới. Đó là một trong những thành quả thể hiện những giá trị văn hóa tinh hoa của dân tộc. Trong đó, gia đình chính là nơi chưng cất, gạn đục khơi trong những giá trị văn hóa truyền thống đưa đất nước đi lên, tiếp tục đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong tình hình mới.

BIẾN ĐỔI TRONG NGHI LỄ CƯỚI XIN CỦA NGƯỜI TÀY CAO LỘC, LẠNG SƠN

Cập nhật: 28/11/2016

Lễ cưới là một trong những nghi lễ vô cùng quan trọng, phản ánh đậm nét đời sống văn hóa vật chất, tinh thần của một dân tộc. Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển nền kinh tế thị trường, giao lưu, tiếp biến văn hóa diễn ra mạnh mẽ ở các tỉnh phía Bắc khiến nhiều phong tục, tập quán, trong đó có lễ cưới của người Tày ở Cao Lộc, Lạng Sơn đang có sự biến đổi. Bài viết đi sâu phân tích quá trình biến đổi trong quan niệm về cưới xin, các nghi lễ cụ thể của nó tại 3 thôn: Bản Vàng, Bắc Đông 2, khối 5 Cao Lộc.