Văn hóaVăn hóa đương đại

Thứ Năm, 10/05/2018 | 10:25 GMT+7

MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Ở TỈNH LẠNG SƠN

Trong xu thế mở cửa, giao lưu, hội nhập hiện nay, chúng ta đang chứng kiến sự giao lưu trên diện rộng các lĩnh vực đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa giữa các quốc gia, dân tộc. Để giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, rất cần một nền kinh tế phát triển bền vững, một chế độ chính trị quy tụ được lòng dân. Kinh nghiệm lịch sử chỉ ra rằng, các nước phát triển đạt được những thành tựu rực rỡ về kinh tế nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa dân tộc vì họ thường xuyên biết quan tâm đến truyền thống văn hóa, biết phát huy và khai thác các giá trị của văn hóa truyền thống. Trong quá trình mở cửa, hội nhập, việc quan tâm bảo vệ, phát huy vai trò của đời sống văn hóa không chỉ tạo ra sức mạnh vượt qua thách thức gay gắt đang đặt ra, mà còn tạo nguồn lực quan trọng để vươn tới tương lai. Sự suy yếu về bản sắc văn hóa dân tộc chắc chắn sẽ dẫn tới khả năng trước mắt là mất phương hướng, lâu dài sẽ bị đồng hóa, bị lệ thuộc. Trong xu thế mở cửa, giao lưu, hội nhập hiện nay, những vấn đề đó đang đặt ra ngày một cấp thiết, đòi hỏi một quyết tâm lớn của dân tộc Việt Nam.

Lạng Sơn có vị trí địa - chính trị, địa - kinh tế quan trọng, có đời sống tinh thần phong phú, đa dạng và bản sắc riêng biệt được định hình từ chiều dài lịch sử. Bước vào thời kỳ mới, văn hóa Lạng Sơn đứng trước những thời cơ, thuận lợi cho sự phát huy, phát triển. Mặt khác, văn hóa xứ Lạng cũng đối diện với những tác động tiêu cực, từ mặt trái của hội nhập quốc tế đến mặt trái của các yếu tố trong nước, kể cả những yếu tố thuộc về lịch sử, truyền thống, cả những yếu tố thuộc về cuộc sống đương đại. Xây dựng đời sống văn hóa Lạng Sơn đáp ứng yêu cầu thời đại mới phải nhận thức rõ điều đó để có kế hoạch tổng thể, toàn diện, vừa phát huy những yếu tố tích cực, vừa kịp thời có những biện pháp, giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn những yếu tố hoặc những mặt tiêu cực trong các yếu tố có tác động làm phai nhạt, thậm chí mất đi những gì là độc đáo trong văn hóa, những biểu hiện văn minh trong ứng xử của các dân tộc Lạng Sơn.

Hội nhập quốc tế không chỉ là nhập công nghệ mà là hoạt động toàn diện khoa học kỹ thuật, kinh nghiệm sản xuất, quản lý kinh tế xã hội. Sự hội nhập sẽ làm tăng nhanh nhiều loại sản phẩm văn hóa, trong đó, bên cạnh các yếu tố tốt đẹp, có cả những yếu tố không phù hợp với văn hóa truyền thống, thậm chí độc hại. Trong biết bao loại đầu tư, ở đó đồng thời cũng kèm theo những dạng văn hóa nhất định, sự thâm nhập ồ ạt từ bên ngoài làm đảo lộn nhiều thói quen, nếp sống, kể cả suy nghĩ của nhân dân là khó tránh khỏi, trong nhiều trường hợp, giá trị riêng của các dân tộc bị xói mòn và mất dần ảnh hưởng, nền văn hóa dân tộc bị nền văn hóa ngoại lai làm lu mờ.

Cùng với đó, tác động tiêu cực từ mặt trái của kinh tế thị trường dẫn đến xu hướng xem nhẹ văn hóa truyền thống. Từ nhiều năm qua, Lạng Sơn cùng với cả nước bước vào kinh tế thị trường và tiến hành mở cửa hội nhập, kết quả đạt được đã từng bước nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Cùng với đó, Lạng Sơn đã tích cực xây dựng đời sống văn hóa, nhiều nơi đã có những việc làm thiết thực đẩy mạnh phong trào xây dựng đời sống văn hóa gắn với việc xây dựng gia đình văn hóa; làng bản, thôn ấp văn hóa; bước đầu hình thành một số nghi thức mới cải tạo phong tục tập quán lạc hậu, phát huy truyền thống đạo lý tốt đẹp của dân tộc. Những thành tựu đã đạt được trong lĩnh vực văn hóa nói chung và trong công cuộc xây dựng đời sống văn hóa nói riêng đã tạo ra những thuận lợi cơ bản, là nền tảng tinh thần, vừa là mục tiêu vừa là động lực để phát triển kinh tế, xã hội. Các cấp ủy đảng, chính quyền, các đoàn thể, nhân dân từ tỉnh đến cơ sở đã có nhiều cố gắng triển khai thực hiện cuộc vận động xây dựng đời sống văn hóa và đã đạt được một số kết quả quan trọng, đời sống vật chất và tinh thần của các dân tộc Lạng Sơn đã từng bước được nâng cao. Những kết quả đạt được chứng tỏ sự tham gia tích cực của nhân dân và những nỗ lực lớn của các cơ quan, đoàn thể, các tổ chức xã hội trên lĩnh vực văn hóa.

Tuy vậy, không thể không nhìn thấy những yếu kém, thậm chí sa sút đang là nỗi đau chung của toàn xã hội, chúng có mặt trong mọi lĩnh vực sinh hoạt, từ nếp sống, lối sống, tập quán, quan hệ xã hội, quan hệ gia đình cho đến sự thưởng thức và sáng tạo nghệ thuật. Đáng chú ý là trong các lĩnh vực đó, các chuẩn mực xã hội, những trật tự kỷ cương, nếp sống văn hóa truyền thống của dân tộc từ bao đời nay góp phần tạo nên sự bình yên cho xã hội đang bị lung lay, triết lý nhân văn, tinh thần đoàn kết và lòng nhân ái, vị tha từ lâu đã tạo nên tính cộng đồng và sức mạnh của dân tộc, thì nay đang bị sự tấn công dữ dội của quá trình Tây hóa, của tâm lý thực dụng. Một bộ phận không nhỏ trong cư dân, đặc biệt trong thế hệ trẻ có sự hiểu biết quá nghèo nàn, hời hợt về lịch sử, văn hóa dân tộc; sự hiểu biết nghèo nàn ấy lại được bổ sung bằng những tri thức pha tạp, hỗn hợp từ các luồng văn hóa ngoại lai du nhập vào. Kết quả là tình yêu và lòng tự hào về truyền thống dân tộc đang có nguy cơ bị phai nhạt, sự đam mê những nhu cầu vật chất tầm thường, lối sống ích kỷ bất chấp đạo lý tình người, nếp sống xưa cũ, hủ tục lạc hậu đang dần đẩy một bộ phận người dân đi vào con đường tội lỗi, đang làm vẩn đục môi trường văn hóa của xã hội, làm mai một dần bản sắc văn hóa dân tộc. Đó sẽ là miếng đất màu mỡ để văn hóa ngoại lai độc hại xâm nhập, làm suy yếu nền tảng tinh thần của chúng ta.

Các dân tộc ở Lạng Sơn đều ở trình độ phát triển thấp về kinh tế xã hội, một bộ phận sống dựa vào thiên nhiên, phương thức canh tác còn lạc hậu, bản, làng là một đơn vị khép kín, nhiều người chỉ quanh quẩn trong bản làng, chưa mở rộng quan hệ ra ngoài. Từ một phương thức sản xuất thấp kém, trong một không gian tĩnh lặng, bước vào kinh thế thị trường sôi động với biết bao quan hệ phức tạp, hàng hóa tràn ngập đủ chủng loại, bà con người dân tộc không thể không bị choáng ngợp, một bộ phận đã hoài nghi, thậm chí tự ti về truyền thống dân tộc, nhiều người có tâm lý ngại mặc trang phục dân tộc truyền thống, mặc cảm khi nói tiếng dân tộc... Tâm lý đó nếu không được định hướng và quản lý đúng, sẽ nhanh chóng dẫn tới thái độ chối bỏ văn hóa truyền thống dân tộc.

Như vậy, trước ảnh hưởng của mặt trái kinh tế thị trường, xu thế mở cửa, giao lưu, hội nhập ảnh hưởng đến đời sống văn hóa các dân tộc Lạng Sơn, biểu hiện xem nhẹ văn hóa truyền thống dân tộc, chạy theo văn hóa phương Tây đòi hỏi phải đẩy mạnh xây dựng đời sống văn hóa trên địa bàn tỉnh. Việc tiếp tục đẩy mạnh xây dựng đời sống văn hóa nhằm xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, xứng đáng là nền tảng tinh thần của xã hội sẽ có ý nghĩa sống còn không chỉ trước mắt mà còn cho tương lai của cả dân tộc.

Trong thời gian tới, để đẩy lùi những ảnh hưởng tiêu cực từ mặt trái kinh tế thị trường, xu thế mở cửa, giao lưu, hội nhập, Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Lạng Sơn lần thứ XVI xác định: “Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, tổ chức bảo tồn và giữ gìn giá trị các di sản văn hóa truyền thống, lịch sử cách mạng, gắn với phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn... chăm lo xây dựng con người phát triển toàn diện, quan tâm xây dựng lối sống văn hóa, nhân cách thế hệ trẻ...” (1).

Để thực hiện có hiệu quả công cuộc xây dựng đời sống văn hóa, tỉnh Lạng Sơn cần quan tâm hơn nữa một số vấn đề sau:

Thứ nhất, nâng cao nhận thức, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về đời sống văn hóa

Nâng cao nhận thức về vai trò, tầm quan trọng của xây dựng đời sống văn hóa trong bối cảnh tình hình hiện nay có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Vì thế, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về xây dựng đời sống văn hóa để hình thành một nếp sống tốt đẹp trên địa bàn Lạng Sơn là công việc liên quan đến mọi cá nhân, gia đình, các ngành, các cấp, là mối quan tâm của toàn xã hội. Để làm được điều đó, cần đẩy mạnh cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa; xây dựng gia đình văn hóa, làng, bản, khu phố văn hóa; gia đình cách mạng gương mẫu... Trên cơ sở đó, cần khai thác ý thức tự trọng, tự hào của các gia đình văn hóa, gia đình truyền thống, gia đình cách mạng, những tấm gương người tốt việc tốt trong gia đình và trong xã hội. Tăng cường triển khai các buổi sinh hoạt hội họp, biểu dương những cá nhân, gia đình, phê bình những cá nhân, gia đình, tập thể có những hành vi tiêu cực trong xây dựng đời sống văn hóa nhằm tạo dựng dư luận rộng rãi để điều chỉnh hành vi xã hội.

Để nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò xây dựng đời sống văn hóa cần phải nâng cao trình độ dân trí của nhân dân, có sự đầu tư thích đáng cho các hình thức hoạt động giáo dục, tuyên truyền về nếp sống văn hóa, coi trọng việc nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa truyền thống dân tộc. Công tác giáo dục có vai trò rất quan trọng trong việc kế thừa và phát huy các giá trị của nếp sống văn hóa, bởi lẽ bản thân giáo dục chứa đựng việc giữ gìn, kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa nói chung, các giá trị đạo đức nói riêng.

Thứ hai, kết hợp giữa biện pháp xây và chống trong xây dựng đời sống văn hóa

Kết hợp giữa biện pháp xây và chốngnhằm đảm bảo việc dựng xây dựng đời sống văn hóa của tỉnh Lạng Sơn đi đúng hướng chính trị, thực hiện tốt chức năng, đặc thù của văn hóa và giữ vững trận địa tư tưởng, chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa.

Để nâng cao hiệu quả xây dựng đời sống văn hóa trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, phát huy những mặt mạnh, khắc phục những mặt yếu, Đảng bộ, các cấp chính quyền và nhân dân Lạng Sơn cần kết hợp giữa xây và chống trong việc phát huy vai trò của xây dựng đời sống văn hóa tại địa phương. Xây là biết phát huy, phát triển các hoạt động văn hóa nhằm xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Vừa mở rộng giao lưu, tiếp thu có chọn lọc những cái hay, cái tiến bộ trong văn hóa các dân tộc để bắt kịp sự phát triển của thời đại, vừa phải bảo vệ bản sắc dân tộc, đi liền với “chống” những cái lạc hậu, lỗi thời trong phong tục, tập quán và lề thói cũ; chống sự xâm nhập ồ ạt của văn hóa ngoại lai; chống âm mưu phá hoại của các thế lực thù địch thực hiện “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa...

Trong tình hình hiện nay, để làm được điều đó cần kết hợp sức mạnh nội sinh của văn hóa truyền thống với việc sáng tạo những giá trị văn hóa tiên tiến, bài trừ những yếu tố độc hại, những âm mưu phá hoại của các thế lực thù địch trên mặt trận văn hóa. Giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa xây và chống trong quá trình xây dựng đời sống văn hóa ở địa phương là việc làm cấp bách, lấy xây là chính, chống hỗ trợ cho xây phát triển.

Thứ ba, đảm bảo tính kế hoạch, chuẩn mực, hiệu lực và thường xuyên kiểm tra, đánh giá hoạt động xây dựng đời sống văn hóa

Đảm bảo tính kế hoạch của quá trình thực hiện xây dựng đời sống văn hóa phải được quán xuyến trong tất cả các khâu: từ lập kế hoạch, điều hành, thực hiện kế hoạch và kiểm tra, tổng kết, rút kinh nghiệm. Trong đó lập kế hoạch là khâu quan trọng trước nhất. Trên cơ sở nhận thức rõ những tồn tại, hạn chế trong việc thực hiện xây dựng đời sống văn hóa, các cấp ủy Đảng, chính quyền và các ban ngành, đoàn thể từ tỉnh đến cơ sở cần căn cứ vào tình hình cụ thể để hoạch định một kế hoạch tổng thể và khoa học nhất. Từ kế hoạch tổng thể dài hạn đi đến cụ thể hóa thành những kế hoạch ngắn hạn, những chương trình hành động để đạt được những mục tiêu cụ thể, từng bước tiến tới mục tiêu cơ bản. Do Lạng Sơn không phải là tỉnh thuần nhất về dân tộc, về điều kiện phát triển kinh tế xã hội từng nơi có khác nhau, do đó quá trình hoạch định kế hoạch cần phải tính đến khả năng thực hiện của từng địa phương, cơ sở; cần phải dự kiến được những thuận lợi, khó khăn, điều đó sẽ đảm bảo được tính linh hoạt và phát huy được tính chủ động của các cơ sở trong việc thực hiện xây dựng đời sống văn hóa.

Đảm bảo tính chuẩn mực trong quá trình xây dựng đời sống văn hóa là việc đảm bảo sự thống nhất, nhất quán cả về nội dung và phương thức tiến hành, trong khi đó vẫn phải đảm bảo sự phát triển phong phú, đa dạng, độc đáo của từng địa phương. Tính chuẩn mực trong việc thực hiện đời sống văn hóađược biểu hiện tập trung trong việc duy trì những nếp sống văn hóa truyền thống, phong tục tốt đẹp, thói quen văn hóa, phong thái ứng xử văn hóa để từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững, ổn định của đời sống văn các dân tộc.

Tính hiệu lực sẽ đảm bảo cho quá trình thực hiện xây dựng đời sống văn hóa của tỉnh Lạng Sơn từ tự phát trở thành tự giác, từ khả thi trở thành có hiệu lực thực thi cao.

Thường xuyên kiểm tra, đánh giá những hoạt động xây dựng đời sống văn hóa để thực hiện tốt hơn nữa việc phát huy vai trò của đời sống văn hóa tỉnh Lạng Sơn. Mục đích chủ yếu của việc này là có những đánh giá, tổng kết, xác định những tiêu chuẩn, mở ra hướng đi cho từng lĩnh vực.

Thứ tư, thực hiện xã hội hóa trong xây dựng đời sống văn hóa

Thực hiện xã hội hóa trong xây dựng đời sống văn hóa nhằm huy động mọi nguồn lực để đầu tư cho văn hóa. Bên cạnh sự đầu tư của Nhà nước và các cấp chính quyền địa phương, cần tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia vào các hoạt động, các phong trào nhằm đẩy mạnh việc xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở. Ngoài ra, cần tiếp tục xây dựng và phát triển, nâng cao chất lượng hoạt động của các mô hình tự quản cộng đồng nhằm giữ gìn, bảo vệ các công trình văn hóa cộng đồng.

Xét đến cùng, xây dựng và thực hiện xây dựng đời sống văn hóa là nhằm đáp ứng nhu cầu và lợi ích thực tiễn của quần chúng nhân dân, nhưng không phải mọi người dân đều nhận thức được điều đó. Mặt khác, giữa lợi ích chung của tập thể, cộng đồng với nhu cầu lợi ích riêng của mỗi cá nhân không phải mọi lúc, mọi nơi đều thống nhất và phù hợp với nhau. Vì vậy, các cấp chính quyền phải có những biện pháp kịp thời và linh hoạt để đẩy mạnh công tác xã hội hóa văn hóa, giáo dục, y tế, thể dục, thể thao... cần có nhiều chính sách và hình thức hợp lý để huy động vốn từ nhiều nguồn, vận động nhân dân tham gia đóng góp xây dựng các thiết chế văn hóa thôn, xóm, làng, bản, nhất là các hoạt động văn hóa quần chúng ở cơ sở. Xây dựng nhiều tụ điểm vui chơi giải trí lành mạnh cho nhân dân, nhất là thanh niên. Ưu tiên đầu tư cho người nghèo, vùng cao, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, vùng giáp biên.

Xây dựng đời sống văn hóa Lạng Sơn đáp ứng yêu cầu thời đại mới phải có kế hoạch tổng thể, toàn diện, vừa phát huy những yếu tố tích cực, vừa kịp thời có những biện pháp, giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn những yếu tố hoặc những mặt tiêu cực trong các yếu tố có tác động làm phai nhạt, thậm chí mất đi những gì là độc đáo trong văn hóa các dân tộc Lạng Sơn. Chúng ta có nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc từ lâu đời, nhiều giá trị truyền thống cao đẹp được xây dựng và phát huy, trở thành động lực thúc đẩy sự phát triển của đất nước, gắn kết các thế hệ người Việt Nam trong cộng đồng bền chặt, tạo nên sức mạnh to lớn, đứng vững trước mọi cuộc xâm lăng về văn hóa của nước ngoài.

_______________

1. Tỉnh ủy Lạng Sơn, Văn kiện Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Lạng Sơn lần thứ XVI, 2015, tr. 87, 88.

Nguồn : Tạp chí VHNT số 407, tháng 5 - 2018

Tác giả : VI THÙY DỊU

Ý kiến bạn đọc

Loading.....

(Vui lòng điền đầy đủ thông tin và gõ nội dung bằng tiếng Việt có dấu)

Bài viết liên quan